Συμπεράσματα έρευνας στο ΑΠΘ για τις αναγκαίες πρακτικές φεμινιστικού σχεδιασμού στον αστικό χώρο

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ , Ερευνητική Ομάδα Κοινωνικοχωρικών, Πολιτισμικών, Χαρτογραφικών Αναλύσεων και Σχεδιασμού - SPACE

Η Πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ μέσα από τα μάτια των φοιτητριών/ών της: Μία έρευνα για τις αναγκαίες πρακτικές φεμινιστικού σχεδιασμού

 

Οι έμφυλες διαστάσεις στον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου αποτελούν ζητούμενο του Φεμινιστικού Χωρικού Σχεδιασμού. Το σχεδιαστικό πλαίσιο με φεμινιστικό χαρακτήρα αναδύεται σταδιακά, κατά τη διάρκεια εξέλιξης των φεμινιστικών κινημάτων και βρίσκει εφαρμογή σε παγκόσμια κλίμακα. 

Μεταξύ άλλων χαρακτηριστικό παράδειγμα υλοποίησης αποτελεί το πιλοτικό έργο ανασχεδιασμού της γειτονιάς Mariahilf το 2002 στη Βιέννη, με συμμετοχικές διαδικασίες και παρεμβάσεις έμφυλου χαρακτήρα που στόχευσαν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, πραγματοποιώντας μεταβολές στους δημόσιους χώρους (ασφαλείς διαβάσεις, προσβάσιμα σημεία συνάντησης, μείωση των αυτοκινήτων κ.α.). Επιπλέον, στην Ισπανία ορόσημο για τον σύγχρονο σχεδιασμό αποτέλεσαν οι Equal Saree, μία κολεκτίβα που αναπτύχθηκε στη Βαρκελώνη το 2010 και στόχευσε στη δημιουργία βιώσιμων, συμπεριληπτικών και φροντιστικών πόλεων (caring cities), μέσω συμμετοχικών διαδικασιών σχεδιασμού. Ένα από τα έργα τους αποτελεί το Mamifera, το οποίο είναι ένα ξύλινο κιόσκι θηλασμού που σχεδιάστηκε και τοποθετήθηκε στα πλαίσια του φεστιβάλ Αρχιτεκτονικής Μοντέλων της Βαρκελώνης με σκοπό να προωθήσει, την εξοικείωση με την δημόσια εικόνα των διαδικασιών φροντίδας, που πραγματοποιούν στην καθημερινότητα τους οι γυναίκες, όπως ο θηλασμός. 

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται, επίσης σε διεθνή και εθνικά παραδείγματα, από το έργο της Col·lectiu Punt 6 στην Ισπανία και αντίστοιχα της Urbana στην Ελλάδα, που επικεντρώνονται στον συμμετοχικό σχεδιασμό με φεμινιστική κατεύθυνση.

Πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε διαχρονικές πόλεις για το συλλογικό μας μέλλον

Στην ομιλία του στα πλαίσια του TED ο αρχιτέκτονας Vishaan Chakrabarti μας λέει ότι υπάρχει μια ομοιότητα σε πολλά από τα νεότερα αστικά μας κτίρια και τοπία. Και αυτή η φυσική ομοιογένεια -- αποτέλεσμα κανονισμών, μαζικής παραγωγής, ζητημάτων ασφάλειας και εκτιμήσεων κόστους, μεταξύ άλλων παραγόντων -- έχει καλύψει τον πλανήτη μας σε μια κοινωνική και ψυχολογική ομοιογένεια επίσης. Σε αυτήν την οραματική ομιλία, ο Chakrabarti ζητά μια επιστροφή στο σχεδιασμό πόλεων που ενσωματώνουν τους τοπικούς πολιτισμούς τους και προσαρμόζονται στις ανάγκες του μεταβαλλόμενου κόσμου και του κλίματος μας.

Διαβάστε το προφίλ του ομιλητή ο οποίος μεταξύ άλλων υπηρέτησε υπό τον Δήμαρχο Bloomberg ως διευθυντής σχεδιασμού για το Μανχάταν στον απόηχο της 11ης Σεπτεμβρίου.

Σουηδία : Από την πόλη "των 15 λεπτών" στην πόλη του "ενός λεπτού"

Bloomberg CityLab :Photo courtesy ArkDes

Οι σταθεροί αναγνώστες μας παρακολουθούν διαχρονικά το ενδιαφέρον του ιστολογίου μας για τις στρατηγικές μετασχηματισμού του αστικού περιβάλλοντος, μέσα από εμβληματικές ιδέες που υλοποιούν πρωτοπόροι Δήμαρχοι με όραμα για την πόλη τους.

Αυτά τα παραδείγματα λειτουργούν ως φωτεινοί φάροι για άλλες πόλεις , εντάξει δεν μπορούν όλοι να είναι πρωτοπόροι , που εμπνεόμενες από την κεντρική ιδέα του concept το προσαρμόζουν στα δικά τους δεδομένα.

Τα Super Blocks της Βαρκελώνης ή η "πόλη των 15 λεπτών"  του Παρισιού  είναι δυο από αυτές τις ιδέες που έχουμε παρουσιάσει και οι αναγνώστες τίμησαν τα κείμενα με υπερβολική αναγνωσιμότητα.

Σήμερα παρουσιάζουμε την ιδέα της "πόλης του ενός λεπτού" που επιχειρείται να υλοποιηθεί στη Σουηδία.

Ενώ η σχεδιασμός της "πόλης των 15 λεπτών " επικεντρώνεται στη γειτονιά , η "πόλη του ενός λεπτού" επικεντρώνει τον σχεδιασμό στο κατώφλι του σπιτιού μας αντιλαμβανόμενη ότι η καινούργια μας γειτονιά είναι οι ψηφιακές πλατφόρμες αφού μέσα από αυτές ικανοποιούμε ένα μεγάλο μέρος των καθημερινών μας απαιτήσεων.

"Το 2020, καθώς ο αποκλεισμός της πανδημίας ανάγκασε δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να εξοικειωθούν στενά με τις γειτονιές τους, μία από τις πιο καυτές ιδέες στον πολεοδομικό σχεδιασμό ήταν η « πόλη των 15 λεπτών ». 

Ένα όραμα για μια αποκεντρωμένη αστική περιοχή που επιτρέπει στους κατοίκους να ικανοποιούν τις καθημερινές τους ανάγκες μέσα σε ένα τέταρτοτης ώρας με τα πόδια ή με το ποδήλατο από τα σπίτια τους, η ιδέα έχει επιδιωχθεί ως μέσο μείωσης των εκπομπών του θερμοκηπίου και ενίσχυσης της βιωσιμότητας σε μια σειρά από παγκόσμιες πόλεις - ειδικά το Παρίσι, όπου η δήμαρχος Anne Hidalgo έχει αγκαλιάσει το μοντέλο ως σχέδιο για την ανάκαμψη της γαλλικής πρωτεύουσας μετά την πανδημία του Covid . 

Τώρα η Σουηδία επιδιώκει μια υπερτοπική παραλλαγή, σε εθνική κλίμακα. Ένα σχέδιο που εκπονήθηκε από τον εθνικό σουηδικό οργανισμό καινοτομίας Vinnova και το think tank ArkDes που εστιάζει την προσοχή σε αυτό που ο Dan Hill, διευθυντής στρατηγικού σχεδιασμού της Vinnova, αποκαλεί «πόλη ενός λεπτού». 

Είναι μια τάξη μεγέθους μικρότερη από άλλες πρόσφατες σκέψεις τοπικού σχεδιασμού. Ενώ το Παρίσι λειτουργεί με ακτίνα 15 λεπτών και τα superblocks της Βαρκελώνης με τεμάχια εννέα μπλοκ , το έργο της Σουηδίας λειτουργεί σε επίπεδο ενιαίου δρόμου, δίνοντας προσοχή στον «χώρο έξω από την μπροστινή πόρτα σας» και σε εκείνους των γειτόνων σας δίπλα και απέναντι, » Λέει ο Hill. 

Πόλεις που μαθαίνουν από την επιστήμη: η απάντηση σε μια κρίση σχεδιασμού

© Raquel Marín

#

Αρετή Μαρκοπούλου , στο Barcelona metropolis

Η πανδημία του COVID-19 εξαπλώθηκε ταχύτερα σε πυκνές αστικές περιοχές, με αποτέλεσμα υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές. Σχεδιάζοντας το διάγραμμα της συμπεριφοράς του ιού και της εξάπλωσής του στις πόλεις, συνειδητοποιούμε ότι, εκτός από μια κρίση υγείας, αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι επίσης μια κρίση σχεδιασμού όσον αφορά τον τρόπο που σχεδιάσαμε και χτίσαμε τις πόλεις και τα σπίτια μας.

Η πανδημική κρίση που έχει ανατρέψει τον κόσμο είναι πολύ περισσότερο από μια κρίση υγείας. Οι πολυσύχναστες πόλεις, η μεταφορά ανθρώπων και αγαθών σε μεγάλες αποστάσεις, καθώς και η αύξηση των ασθενών με αναπνευστικά προβλήματα λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή της εσωτερικής ρύπανσης ήταν οι βασικές αιτίες πίσω από την εκθετική ανάπτυξη του νέου ιού. Η πανδημία COVID-19 έχει ταξιδέψει τόσο γρήγορα όσο τα καταναλωτικά μας προϊόντα μετακινούνται από το ένα μέρος του κόσμου στο άλλο. Και εξαπλώθηκε ταχύτερα σε πυκνές πόλεις, οδηγώντας σε υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές.

Η υψηλή πυκνότητα των πόλεων και η αναζήτηση των υψηλότερων δυνατών κερδών από ακίνητα, που έχουν προτεραιότητα έναντι της ποιότητας του χώρου, έχουν επίσης ως αποτέλεσμα την ύπαρξη μεγάλου αριθμού «άρρωστων» και πυκνοκατοικημένων κτιρίων. Τα νοικοκυριά, τα σπίτια και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα που δεν έχουν επαρκή προσανατολισμό, έκθεση στον ήλιο και φυσικό εξαερισμό, προκαλούν ένα πρόσθετο αποτέλεσμα στον ιό: την επιδείνωση της ψυχικής και σωματικής υγείας των ανθρώπων λόγω του περιορισμού και της απομόνωσης σε πλήρως εσωτερικά και μικροσκοπικά σπίτια. Σήμερα, αυτοί οι τύποι κτιρίων έχουν γίνει ο κανόνας στις πόλεις, οι οποίες φαίνεται επίσης σχεδιασμένες για να αναγκάσουν τους πολίτες τους (ή προϊόντα) να επενδύσουν μεγάλο χρονικό διάστημα στην επίτευξη του προορισμού τους, είτε μέσω δημόσιων είτε ιδιωτικών μεταφορών.

Από τα περίπτερα μέχρι τη ζούγκλα από σκυρόδεμα: γιατί η αστική ανάπτυξη δεν είναι πάντα καλή

Σήμερα , πρώτη ανάρτηση του νέου έτους σας εύχομαι υγεία και δημιουργικότητα .

Θέλοντας να πρωτοτυπήσω, στη δημοσίευση αυτή δεν θα έχουμε κείμενο αλλά εικόνες.Εικόνες που μιλάνε για τις αλλαγές στις γειτονιές που φέρνει η άναρχη αστικοποίηση σε όλο τον κόσμο.Είναι η δουλειά του καλλιτέχνη Yemsrach Yetneberk με έδρα την Αντίς Αμπέμπα που σπούδασε αρχιτεκτονική και τώρα έχει δημιουργήσει την Laughing Gas Design 
Η δημοσίευση έγινε στον Guardian

Οι φωνές μέσα από τα κτήρια

Η καταγραφή των σημαντικότερων κτηρίων μιας πόλης μέσα από την προφορική και γραπτή ιστορία

#Βασίλης Παπαευσταθίου, πολιτικός μηχανικός ΕΜΠ, MSc Αρχιτεκτονική ΕΜΠ

#Δήμητρα Καΐκα, οικονομολόγος, Διδάκτωρ Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού

ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η παρούσα εργασία εστιάζει στην καταγραφή των σημαντικότερων κτηρίων μιας πόλης, χρησιμοποιώντας ως πεδίο εργασίας την Καλαμάτα, με τη χρήση των εργαλείων της προφορικής και γραπτής ιστορίας. Μέσω της καταγραφής των μαρτυριών των ανθρώπων που τα κατοίκησαν και τα χρησιμοποίησαν, εξετάζονται και διασώζονται πολυεπίπεδα τμήματα της ιστορίας από διαφορετικές πηγές και αντιλήψεις, συμπληρώνοντας την επίσημη, καταγεγραμμένη ιστορία. 

Έτσι, πέρα από την καταγραφή της αρχιτεκτονικής πληροφορίας των κτηρίων, σταχυολογείται ο τρόπος που δομήθηκε το αστικό περιβάλλον διαχρονικά και οδήγησε στην οικιστική εξέλιξη της Καλαμάτας, και αναδεικνύεται μια ολοκληρωμένη, πολύπλευρη καταγραφή της ιστορίας της πόλης και των κτηρίων της.

Οι θεωρίες του αστικού σχεδιασμού από τη γυναικεία ματιά

Συνεχίζουμε σήμερα στα πλαίσια της ενότητας ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ την παρουσίαση βιβλίων γραμμένα από γυναίκες που με την κριτική ματιά τους έριξαν φως σε κρυμμένες πλευρές της αστικής ανάπτυξης, των πολεοδομικών παρεμβάσεων και των κοινωνικών τους συνεπειών.

"The Just City"

από την Susan S. Fainstein 

Cornell University Press (2011) 

224 σελίδες

Η έννοια της Δίκαιης πόλης της Susan Fainstein ενθαρρύνει τους σχεδιαστές και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να υιοθετήσουν μια διαφορετική προσέγγιση στην αστική ανάπτυξη. Στόχος της είναι η ισότητα και η υλική ευημερία στο αστικό περιβάλλον ώστε να προωθηθεί μια καλύτερη ποιότητα αστικής ζωής στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας καπιταλιστικής πολιτικής οικονομίας. Η προσέγγιση αυτή προτείνει ό,τι είναι εφικτό στα πλαίσια της καπιταλιστικής αναπτυξιακής πολιτικής χωρίς να περιμένει τις μεγάλες επαναστατικές αλλαγές.

Sharon Zukin : "Naked City.The death and life of authentic urban places".

Συνεχίζοντας την παρουσίαση βιβλίων γραμμένα από γυναίκες που επηρέασαν καθοριστικά τον αστικό πολεοδομικό σχεδιασμό , σας προτείνουμε σήμερα το βιβλίο της Sharon Zukin με τίτλο : "Naked City.The death and life of authentic urban places".

Στο βιβλίο αυτό η Sharon Zukin αναφέρεται στην έννοια της αυθεντικότητας ως ανθρώπινο βίωμα και όχι ως καταναλωτική εμπειρία.Θεωρεί ότι διάφορες ομάδες συμφερόντων χρησιμοποιούν προτάσεις πολιτιστικού μετασχηματισμού και "εξευγενισμού" των γειτονιών για να αποκρύψουν τα πραγματικά τους κίνητρα που είναι καθαρά οικονομικά.Οι ομάδες αυτές δηλαδή στην ουσία επιθυμούν να προστατέψουν τις επισφαλείς επενδύσεις τους στα ακίνητα προσδίδοντας στις κινήσεις τους αφήγημα με πολιτιστικά χαρακτηριστικά.Η αυθεντικότητα σε διάφορες γειτονιές επίσης υπονομεύθηκε από την ομοιομορφία που επέφερε σε ολόκληρες περιοχές στις δεκαετίες του πενήντα και του εξήντα το κίνημα του μοντερνισμού. 

Η Zukin κριτικάρει την θεωρεία του Florida για την ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΤΑΞΗ που προτρέπει τις πόλεις να στηρίξουν τις δυνάμεις της δημιουργικής και πολιτιστικής οικονομίας γιατί αυτές είναι που συμβάλλουν στην αύξηση του πλούτου των πόλεων.

Jane Jacobs : "Ο Θάνατος και η Ζωή των Μεγάλων Αμερικανικών Πόλεων"

Χθες ανοίξαμε μια νέα ενότητα με θέμα βιβλία με συγγραφείς γυναίκες, βιβλία που έχουν επηρεάσει καθοριστικά τον αστικό σχεδιασμό.

Η πρώτη πρόταση ήταν το βιβλίο της Janette Sadik - Khan με τίτλο : Street fight, Εγχειρίδιο για μια αστική επανάσταση.

Η σημερινή πρόταση είναι το βιβλίο της Jane Jacobs με τίτλο "The death and life of great American cities" γραμμένο το 1961.

Η Jane Jacobs (1916-2006) ήταν συγγραφέας και ακτιβίστρια που προώθησε νέες προσεγγίσεις αστικού σχεδιασμού για περισσότερα από 40 χρόνια. Η πραγματεία της το 1961, "Ο Θάνατος και η Ζωή των Μεγάλων Αμερικανικών Πόλεων" , έγινε ένα από τα αμερικανικά κείμενα με την μεγαλύτερη επιρροή σχετικά με τις εσωτερικές λειτουργίες και τις αποτυχίες των πόλεων, έμπνευση για γενιές πολεοδόμων και ακτιβιστών. Οι προσπάθειές της να σταματήσει η κατασκευή οδών ταχείας κυκλοφορίας στο κέντρο της πόλης και να προστατευθούν οι τοπικές γειτονιές , ενθάρρυναν τον αστικό ακτιβισμό με βάση την κοινότητα και βοήθησαν τον τερματισμό της εξουσίας του Επίτροπου Robert Moses στη Νέα Υόρκη.

Street fight: Εγχειρίδιο για μια αστική επανάσταση

Τις επόμενες ημέρες θα προβάλλουμε μια σειρά βιβλία γραμμένα από γυναίκες , με θέμα τους αστικούς μετασχηματισμούς , τις γειτονιές των πόλεων, τις σχεδιαστικές απόψεις που αντιπαλεύουν στο αστικό περιβάλλον.

Αρχίζοντας σήμερα σας προτείνουμε να διαβάσετε το βιβλίο της Janette Sadik - Khan με τίτλο : Street fight, Εγχειρίδιο για μια αστική επανάσταση
που καταγράφει την εμπειρία της από την θητεία της ως υπεύθυνης των μεταφορών στη Νέα Υόρκη ( 2007-2013).

Από το 2007 έως το 2013 η Janette Sadik-Khan , ήταν η επιβλέπουσα σε μια δραματική μεταμόρφωση του Τμήματος Μεταφορών της Νέας Υόρκης, το οποίο αναδιοργανώθηκε έχοντας πια  το ποδήλατο στο επίκεντρο των σχεδιασμών του. 

Η Janette Sadik-Khan, μετέτρεψε τμήμα της Times Square σε ένα παράδεισο για του πεζούς και κάτι παρόμοιο έκανε και σε  60 άλλα σημεία της πόλης. Διαμόρφωσε πάνω από 35 μίλια προστατευόμενων ποδηλατολωρίδων (που αντιπροσωπεύουν πάνω από το ένα τρίτο των προστατευόμενων λωρίδων για ποδήλατα που κατασκευάστηκαν σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ του 2008 και του 2013. 

Η Janette Sadik-Khan, επίσης επέβλεψε την εισαγωγή του υπερβολικά επιτυχημένου προγράμματος κοινής χρήσης ποδηλάτων CitiBike (με καταμετρημένα 43.000.000 μίλια), κι έτσι έγινε μια διεθνώς αναγνωρισμένη εμπειρογνώμονας σε θέματα μεταφορών.

Τώρα, η Janette Sadik-Khan, συνεργάζεται με τη Bloomberg Associates και έχει σαν αποστολή να βοηθά πόλεις σε όλο τον κόσμο με τα δικά τους προγράμματα που αφορούν στις μεταφορές και τη βιώσιμη κινητικότητα στην πόλη. Το Ποδήλατο έχει κυρίαρχο ρόλο σε αυτές τις διαβουλεύσεις ή συνεδρίες. 

Σύγκριση του Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης με την Οδηγία για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό

Συγκριτική ανάλυση Οδηγίας για τη Θαλάσσια Χωροταξία και Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης: η περίπτωση της Ελλάδας.

#Βογιατζάκη Μαρία - Ελένη

Μηχ. Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης

#Χαραλαμπίδου Βασιλική 

Μηχ. Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, MSc Αρχιτεκτονική του χώρου: Πολεοδομία - Χωροταξία (ΕΜΠ)

Εισαγωγή.Είναι γεγονός, ότι τα τελευταία χρόνια οι συνεχείς αυξανόμενες ανθρωπογενείς δραστηριότητες έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ειδικότερα, στον παράκτιο και θαλάσσιο χώρο ασκούνται πιέσεις από δραστηριότητες (όπως η αλιεία, οι υδατοκαλλιέργειες, ο τουρισμός, οι μεταφορές), οι οποίες δεν ασκούνται σύμφωνα με στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας και βιωσιμότητας, με αποτέλεσμα να μην έχουν ούτε αναπτυξιακά, ούτε περιβαλλοντικά οφέλη (Μπεριάτος, 2012). Για το λόγο αυτό, εξετάζεται η σύγκριση του Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ) με την Οδηγία για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και οι υποχρεώσεις που έχει καλύψει η Ελλάδα.

Τι μπορεί να “μάθει” η Νέα Υόρκη από τα superblocks* της Βαρκελώνης

#Άρθρο της Winnie Hu (με τη συνεισφορά του Isaac Sastre Boquet). 

Δημοσιεύθηκε στη New York Times, 30 Σεπτ. 2016.

Την μετάφραση επιμελήθηκε η Μαρία Σίτη

Δρόμος στη γειτονιά El Born της Βαρκελώνης που στο παρελθόν εξυπηρετούσε τη ροή των αυτοκινήτων ενώ σήμερα προορίζεται κυρίως για τη χρήση του από τους πεζούς. Πηγή: Daniel Elter for The New York Times

ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ- Φανταστείτε λοιπόν δρόμους που θα προορίζονταν για περίπατο, διασταυρώσεις για παιχνίδια και τα αυτοκίνητα να μην επιτρέπονται… σχεδόν ποτέ!!

Αν και φαίνεται σαν όνειρο για τους πεζούς και εφιάλτης για τους οδηγούς… γίνεται ήδη πραγματικότητα στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ισπανίας, μία πυκνοδομημένη μητρόπολη που φιλοξενεί 1,6 εκ. κατοίκους. Από τότε που οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1992 έστρεψαν την παγκόσμια προσοχή στη Βαρκελώνη, η δημοτικότητά της ως ακμάζον κέντρο τουρισμού, πολιτισμού και επιχειρηματικότητας έχει εκτοξευτεί… και παράλληλα με αυτήν και η κυκλοφοριακή συμφόρηση σε δρόμους και πεζοδρόμια.

  

Έτσι, σε μια πρωτοβουλία που έχει ήδη συγκεντρώσει τα βλέμματα της παγκόσμιας επιστημονικής και όχι μόνο κοινότητας, η Βαρκελώνη επιχειρεί να αλλάξει δυναμικά το αστικό οδικό της δίκτυο με μετατροπή πολλών επιβαρυμένων οδών και διασταυρώσεων σε χώρους αφιερωμένους στον πεζό. 

Η Πολεοδομική ιστορία των βαλκανικών πόλεων στο πέρασμα από τον 19ο στον 20ο αιώνα

Μοστάρ, Βοσνία Ερζεγοβίνη

#Γεωργίου Ευθύμιος – Σπυρίδων, Φοιτητής Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ.

Δημοσιογράφος στην εφημερίδα, «Πρωινός Λόγος», Δυτικής Μακεδονίας

Τα Βαλκάνια, στο πέρασμα από τον 19ο  στο 20ο  αιώνα θα αλλάξουν ριζικά το πολεοδομικό τους ύφος και την χωροταξική τους κατεύθυνση. Αφορά  διαδικασία μετατροπής των Βαλκανίων η οποία διήρκησε περίπου πέντε δεκαετίες, από   τη συμβολική χρονιά 1869, όταν άρχισε η διαδικασία εκμοντερνισμού-δυτικοποίησης μέχρι το 1922 με την εγκατάσταση των προσφύγων και τις πρώτες αυθαίρετες παραγκουπόλεις-προσφυγικές συνοικίες στην περίμετρο τους.                             Κύριοι σταθμοί σε εκείνη την περίοδο είναι η διάνοιξη των κύριων οδικών αρτηριών το διάστημα 1870-1889, ο σχηματισμός ευκατάστατων περιοχών, η απόπειρα ιπποδάμειας ρυμοτομίας, η τροχοδρόμηση των πρώτων τραμ το 1891 και  η συγκοινωνιακή σύνδεση των Βαλκανικών πόλεων, η χωροθέτηση των πρώτων εργοστασίων περιφερικά του αστικού ιστού και γεγονότα, που είχαν ως απόρροια την ολοκληρωτική μεταμόρφωση του κεντρικού τμήματος των Βαλκανίων. 

Οι μετασχηματισμοί, που έλαβαν χώρα στα Βαλκάνια συνδέονται με τις γενικότερες κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως και με τις επόμενες εθνικιστικές βλέψεις των Βαλκανικών κρατών.                       Η εμφάνιση του καπιταλισμού στα Βαλκάνια συνδέθηκε με τη διαμόρφωση ενός καινούριου αστικού περιβάλλοντος. Οι παραδοσιακές πόλεις-λιμάνια και διαμετακομιστικοί σταθμοί θα είναι οι πρώτες που θα αναμορφωθούν: Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Σόφια, Φιλλιπούπολη, Ανδριανούπολη. 

Τα Superblocks έρχονται να σώσουν την κατάσταση: το σχέδιο της Βαρκελώνης για να δώσει τους δρόμους πίσω στους κατοίκους της

Εννέα οικοδομικά τετράγωνα στην περιοχή Eixample της Βαρκελώνης θα αποτελέσουν ένα «superblock» (υπερ-οικοδομικό τετράγωνο), και αποτελεί την νέα στρατηγική της πόλης για την βιωσιμότητα.

Η νέα ριζοσπαστική στρατηγική της πρωτεύουσας της Καταλονίας θα περιορίσει την αυτοκινητιστική κυκλοφορία σε μια σειρά από μεγάλους δρόμους, μειώνοντας δραστικά τη ρύπανση και μετατρέποντας τους μικρότερους δρόμους σε «χώρους του πολίτη» για τον πολιτισμό, την ψυχαγωγία και την κοινότητα.

Άρθρο της Marta Bausells από το The Guardian, 17 Μαΐου 2016.

Την μετάφραση την επιμελήθηκε ο Λάζαρος Αγαπίδης

Στα πλαίσια της πρόσφατης προσπάθειας της μεγάλης πόλης να ξεφύγει από την κυριαρχία του αυτοκινήτου, η Βαρκελώνη έχει φιλόδοξα σχέδια.  Αυτή τη στιγμή, αντιμέτωπη με υπερβολικά επίπεδα ρύπανσης και θορύβου, η πόλη έχει καταλήξει σε ένα νέο σχέδιο κινητικότητας για τη μείωση της αυτοκινητιστικής κυκλοφορίας κατά 21%.  Και με αυτό, έρχεται κάτι επιπλέον: μία απελευθέρωση σχεδόν 60% των δρόμων που χρησιμοποιούνται σήμερα από τα αυτοκίνητα για να μετατραπούν σε λεγόμενους «χώρους πολιτών».  Το σχέδιο βασίζεται γύρω από την ιδέα των «superilles» (υπερ-οικοδομικών τετράγωνων) - μίνι γειτονιές γύρω από το τις οποίες θα κυκλοφορούν τα αυτοκίνητα, και μέσα στις οποίες οι χώροι θα αναδιαμορφωθούν για να «γεμίσουν την πόλη μας με ζωή» όπως λέει και το σύνθημα της προσπάθειας.

Αυτό το σχέδιο θα ξεκινήσει στην περίφημη τετραγωνισμένη γειτονιά της Eixample.  Αυτό το επαναστατικό σχέδιο, κατασκευασμένο από τον Ildefons Cerdà στα τέλη του 19ου αιώνα, είχε στον πυρήνα του την ιδέα ότι η πόλη πρέπει να αναπνέει και - για ιδεολογικούς λόγους αλλά και για λόγους υγείας – είχε ως σκοπό την ομοιόμορφη και εξίσου εξάπλωση του πληθυσμού, καθώς και την παροχή πράσινων χώρων εντός κάθε οικοδομικό τετράγωνο.  Η πραγματικότητα και η αστική ανάπτυξη έχουν εκτροχιάσει αυτή τη πορεία, και δεδομένου ότι τα πλέγματα δρόμων έχουν γεμίσει ασφυκτικά από αυτοκίνητα, η ρύπανση και ο θόρυβος τα επίπεδα της πόλης έχουν εκτιναχθεί στα ύψη.  Αυτό που κάποτε ήταν ένα σχέδιο για να κάνει τη Βαρκελώνη υγιέστερη, πρέπει τώρα να επανεξετασθεί δραματικά για τους ίδιους λόγους.

Παγκόσμια και τοπική υφαρπαγή της γης την εποχή της κρίσης

#ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ, Υπ. Διδάκτωρ

Τομέας Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης,

Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

#ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΤΣΑΒΔΑΡΟΓΛΟΥ, Υπ. Διδάκτωρ

Τομέας Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης,

Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Σύμφωνα με πλήθος μελετητών (Borras et al., 2011, Caffentzis, 2010, Harvey, 2005, Swyngedouw, 2004, Zoomers, 2010) η υφαρπαγή της γης (land grabbing), μέσω των αποκαλούμενων 'μεγάλης κλίμακας επενδύσεων σε γη', έχει λάβει τις τελευταίες δεκαετίες τεράστιες διαστάσεις στη Λατινική Αμερική, την Αφρική, την Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Ανατολικής Ευρώπης. 

Ταυτόχρονα υπερβαίνοντας τις διαιρέσεις μεταξύ Βορρά-Νότου, Δύσης-Ανατολής οι τάσεις της υφαρπαγής της γης δείχνουν ότι όλο και περισσότερο επεκτείνεται σε ολόκληρο το πλανήτη με τη λεγόμενη 'πλανητική-παγκόσμια υφαρπαγή γης' και με τις ποικίλες πολιτικές αποστέρησης-απαλλοτρίωσης των πόρων-μέσων παραγωγής και αναπαραγωγής και την ταυτόχρονη βίαιη εκτόπιση των τοπικών πληθυσμών από τις εστίες τους. Επίσης η υφαρπαγή της γης, συνοδεύεται και με γεωπολιτικές στρατηγικές, διακρατικές και πολυμερείς συμφωνίες, πολέμους για πρώτες ύλες, συγκρούσεις για τον έλεγχο των τροφίμων, του νερού, τη δέσμευση εκτάσεων γης για τη δημιουργία μεγάλων έργων και υποδομών, για τουριστικές εγκαταστάσεις, για εγκατάσταση ΑΠΕ, για δημιουργία Ειδικών Οικονομικών Ζωνών, καθώς και για επεκτάσεις των πόλεων.

Οι παραπάνω εκφράσεις της υφαρπαγής της γης συνήθως ερμηνεύονται στα πλαίσια της νεοφιλελευθεροποίησης του χώρου (Brenner and Theodore, 2002), της μονιμότητας της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης (Caffentzis, 2010) της συσσώρευσης μέσω της στέρησης (Harvey 2005) και της κρίσης υπερσυσσώρευσης (Χατζημιχάλης 2014). 

Όψεις οικειοποίησης των ελεύθερων χώρων και χώρων πρασίνου στο λεκανοπέδιο

#Δ. ΛΙΑΜΕΤΗ, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ

#E. ΝΤΑΦΑ, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ

#E. ΣΠΑΝΟΓΙΑΝΝΗ, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ

#Γ. ΧΑΛΑΡΗΣ, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ

#Σ. ΧΑΛΔΕΖΟΥ, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ

Η συγκεκριμένη έρευνα έχει ως αντικείμενο τους ελεύθερους χώρους του λεκανοπεδίου Αθηνών και τις διαφορετικές όψεις οικειοποίησης τους. Έχοντας παρατηρήσει τον κατακερματισμό, τη συρρίκνωση και την απαξίωση των ελεύθερων χώρων και χώρων πρασίνου του λεκανοπεδίου, σε συνδυασμό με την έλλειψη οικειοποίησης τους από τους κατοίκους, μελετούμε διαφορετικές όψεις ελεύθερων χώρων, με σκοπό να εντοπιστούν οι ομοιότητες αλλά και οι διαφοροποιήσεις, να αναδειχθεί η ανάγκη προστασίας και διατήρησης τους, καθώς και να διαρθρωθούν συνολικές αναπτυξιακές πολιτικές για τη διαμόρφωση και την οικειοποίηση τους, με κυρίαρχο στόχο την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος και κατ' επέκταση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Οι περιοχές μελέτης καλύπτουν όλη την έκταση του λεκανοπεδίου και επιλέγονται με τρόπο τέτοιο που κάθε χώρος να εκφράζει μια διαφορετική όψη της προβληματικής. Στις ερευνητικές διαπιστώσεις αποδεικνύεται η αδυναμία της πολιτείας να γίνει εκφραστής ενός οράματος για το χώρο καθώς αδυνατεί να εφαρμόσει έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τους πράσινους χώρους και κυρίως απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από την εκπροσώπηση των αναγκών του κοινωνικού συνόλου. Οι κάτοικοι ωστόσο φαίνεται ότι σε πολλές περιοχές δραστηριοποιούνται ενεργά διεκδικώντας έμπρακτα τους ελεύθερους πράσινους χώρους. Η δυναμική αυτή της κοινωνίας είναι ιδιαίτερα εμφανής σε περιοχές με υποβαθμισμένο αστικό περιβάλλον όπου τα πάρκα αποτελούν τη βασική διέξοδο για την αναψυχή της τοπικής κοινωνίας.

Αθήνα, η «κοιμωμένη» πρωτεύουσα

Η λεωφόρος Πανεπιστημίου από το ύψος της  Κριεζώτου 

(δεξιά). Η καρδιά του αθηναϊκού κέντρου εμφανίζει 

συμπτώματα παρακμής τα οποία  υπογραμμίζουν οι λιγοστές 

εξαιρέσεις.

#ΝΙΚΟΣ ΒΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δημοσιεύθηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 12-3-2016

Η αρχιτεκτονική ακινησία της Αθήνας σφραγίζει την εποχή της κρίσης. Ισως για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του 1940, η πρωτεύουσα αφήνει τον κτιριακό ιστό της να παρακμάζει χωρίς να δημιουργεί συνθήκες συντήρησης, ανανέωσης και πρότασης για το μέλλον. Με όλα τα θετικά και τα αρνητικά, οι μεταπολεμικές δεκαετίες ανανέωναν διαρκώς τον αρχιτεκτονικό ιστό, άνοιγαν θέσεις εργασίας, αιμοδοτούσαν το λιανικό εμπόριο και τους προμηθευτές, και κρατούσαν την πόλη σε μία ορισμένη «θερμοκρασία». Σήμερα, η Αθήνα έχει παγώσει σε μία εικόνα που δημιουργεί αρνητικά αισθήματα.
«Η εικόνα της πρωτεύουσας έχει υποβαθμιστεί την τελευταία πενταετία λόγω της ανύπαρκτης οικοδόμησης», σχολιάζει ο αρχιτέκτων Γιάννης Βικέλας, που από πολύ νέος, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 είχε αρχίσει να μελετάει κεντρικά κτίρια. «Δικαίως παρομοιάζετε την κατάσταση αυτή με εκείνη της γερμανικής κατοχής και των μετέπειτα χρόνων, δηλαδή τη δεκαετία του ’40 όταν και τότε όχι μόνο υπήρχε οικοδομική απραξία αλλά και έλλειψη κάθε συντήρησης της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Ποιος θα φανταζόταν ότι κάτι τέτοιο θα επαναλαμβανόταν 70 χρόνια μετά!».

Ο περιβάλλον χώρος των βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης και η αποτυχία του σχεδιασμού στην Ελλάδα

#ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΡΝΑΒΟΥ, Γεωγράφος, πολεοδόμος Ομ. Καθηγήτρια ΑΠΘ.

Αντικείμενο της εργασίας είναι το βυζαντινό τείχος της Θεσσαλονίκης και η σημερινή του κατάσταση σε ότι αφορά στην ανάδειξη ή, αντιθέτως, την οπτική του κακοποίηση, τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος χώρου του, την απουσία διαδικασιών, θεσμών και πρακτικών αποτελεσματικής περιφρούρησης του προαναφερθέντος περιβάλλοντος χώρου, τα κενά και τις παραλείψεις της υπάρχουσας νομοθεσίας, τους ελλιπείς ελεγκτικούς μηχανισμούς και την αδυναμία ή τεράστια δυσκολία εφαρμογής των αρχικών θεσμικών και σχεδιαστικών προθέσεων. Η επιχειρηματολογία και τα εντοπιζόμενα προβλήματα έχουν συνολικότερη εμβέλεια και αφορούν και άλλα μνημεία της πόλης και της επικράτειας.

Στην εργασία αναδεικνύεται το γεγονός ότι ο περιβάλλον χώρος του μνημείου [βρίσκεται σε αρνητική λειτουργική και αισθητική κατάσταση, εξαιρουμένων λιγοστών σημείων του συνολικού αναπτύγματος. Η εργασία αναδεικνύει διάφορες κατηγορίες αιτίων μεταξύ των οποίων οι ακόλουθες: 1/ Θεσμικές παραλήψεις και υπερβάσεις. 2/ Έλλειψη σύγχρονου διοικητικού ορισμού του περιβάλλοντα χώρου του τείχους και απουσία επεξεργασμένων αρχών προστασίας. 3/Απουσία αδιαφιλονίκητου, πάγιου και ενιαίου συστήματος ελέγχου χρήσεων γης και πλήρης απουσία κανονισμού όρων επέμβασης στις όψεις των υφιστάμενων /επισκευαζόμενων κτιρίων (ιδιωτικόςχώρος). 4/Απουσία ειδικών μελετών παρέμβασης στον περιβάλλοντα δημόσιο χώρο. 5/Πλημμελής λειτουργία διοικητικών μηχανισμών ελέγχου.

Η αποτυχία προστασίας του μνημείου εντάσσεται σε μία αφήγηση της συνολικής αποτυχίας και εκφυλισμού του πολεοδομικού σχεδιασμού στην πόλη.

Προσεγγίζοντας τη λειτουργία του αστικού χώρου με γνώμονα τις τοπικές παραμέτρους: Συγκριτική Μελέτη μεταξύ Λάρισας και Nottingham

#ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Η μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και η διερεύνηση των αιτιών που οδηγούν σε αυτή καθίστανται αναγκαίες για την καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του αστικού χώρου, γεγονός που σχετίζεται με την αναζήτηση της κατάλληλης μορφής του. 

Ένας από τους σημαντικότερους αστικούς συντελεστές είναι η αστική πλατεία. Η παραγωγή «επιτυχημένων» αστικών πλατειών αποτελεί, άλλωστε, κρίσιμη παράμετρο και η αναπαραγωγή επιτυχημένων παραδειγμάτων δε συνίσταται ως η καλύτερη πρακτική, πάντοτε, δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων των χρηστών που αποτελεί απόρροια κοινωνικών, πολιτισμικών και γεωγραφικών χαρακτηριστικών.

Προς αξιολόγηση της παραπάνω υπόθεσης, η παρούσα ερευνητική εργασία εστιάζει στη συγκριτική μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς, εντός του χώρου της αστικής πλατείας, σε πόλεις μεσαίου μεγέθους σε Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο. Βασικό ερευνητικό ερώτημα που διερευνήθηκε ήταν ο τρόπος χρήσης των πλατειών σε δύο ενδεικτικές πόλεις μεσαίου μεγέθους στις παραπάνω χώρες και οι αιτίες που τον προκαλούν. 

Οι πόλεις που επιλέχτηκαν ως συγκριτική μελέτη περίπτωσης είναι η Λάρισα και το Nottingham και η επιλογή τους στηρίζεται, αφενός, στα κοινά χαρακτηριστικά αυτών των πόλεων, όπως το μέγεθός τους, και, αφετέρου, στην πιθανότητα ανίχνευσης των διαφοροποιήσεων στον τρόπο λειτουργίας των πλατειών τους, λόγω των πολιτισμικών και ιστορικών ιδιαιτεροτήτων και των διαφορετικών καιρικών συνθηκών.

Μυθοπλασία και Πολεοδομία: Ανιχνεύοντας πνευματικές καταβολές στη θεωρία του αστικού σχεδιασμού

#ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Σχολή Αρχιτεκτονικής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Ήδη από τη μεσοπολεμική περίοδο - κατά τις δεκαετίες διάδοσης και ωρίμανσης του Μοντέρνου -φθάνοντας έως το σήμερα, στα πεδία της αρχιτεκτονικής θεωρίας πρωτοστατούν αλληλοαναιρούμενες, αντικρουόμενες ή ετεροθαλείς ερμηνείες ως προς ζητήματα αστικού σχεδιασμού, πολεοδομικής οργάνωσης ή ανάπτυξης, εκφέροντας αναπόφευκτα διαφοροποιημένες καταβολές, φιλοσοφικές ή εν γένει στοχαστικές. 

Κοινό τόπο για τις εκάστοτε θεωρήσεις περί πολεοδομίας και αστικού σχεδιασμού αποτελεί η ψυχολογική ανάγκη για τη συγκρότηση ενός ολιστικού «οράματος» ως αφετηρία σκέψης. Στον προσδιορισμό του εκάστοτε οράματος εντοπίζεται το ζήτημα της αναφερόμενης «μυθοπλασίας» η οποία κάθε φορά «εφευρίσκεται» - έστω και αν ενίοτε συνίσταται απλώς σε συνέκδοχα μιας ενιαίας «πρόθεσης» η οποία, υπό εναλλακτικές μορφές, δυνητικά επανέρχεται.

Συγκεκριμένα, ο ιστορικός Joseph Rykwert, με πρώτιστη αναφορά το περίφημο βιβλίο «Η Ιδέα μιας Πόλης», και στα πλαίσια δριμείας κριτικής του μοντερνισμού, επαναφέρει, μάλλον αυθόρμητα, μια ανθρωπολογική εξέταση του «αστικού φαινομένου», με έμφαση στις μυθοπλασίες, τα μεταφυσικά άγχη και τις λατρευτικές, θεολογικές ή και θρησκευτικές πεποιθήσεις του ρωμαϊκού ή και άλλων προγενέστερων αρχαίων πολιτισμών, προς αναζήτηση προ-καπιταλιστικών κοινωνικών και πνευματικών δομών που δυνητικά επηρεάζουν ή και προδιαγράφουν την εξέλιξη μιας πόλης και την ανάδειξη μιας κάποιας αστικότητας.